प्रतिनिधी युवराज कुरकुरे
दरवर्षी 15 मार्च रोजी जागतिक ग्राहक दिन (World Consumer Rights Day) साजरा केला जातो. या वर्षीचा मुख्य विषय "सततच्या जीवनशैलीकडे न्याय्य संक्रमण" (Fair Transition to a Sustainable Lifestyle) हा आहे. या संकल्पनेचा उद्देश ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे, टिकाऊ पर्याय स्वीकारण्यासाठी जनजागृती करणे आणि पर्यावरणपूरक जीवनशैलीकडे वळण्यास मदत करणे हा आहे.
जागतिक ग्राहक दिनाचा इतिहास आणि महत्त्व
1983 साली हा दिवस औपचारिकपणे साजरा करण्यास सुरुवात झाली. 15 मार्च 1962 रोजी अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ. केनेडी यांनी पहिल्यांदा ग्राहक हक्कांविषयी भाष्य केले होते. त्यानंतर, ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण आणि त्यांच्यासाठी योग्य बाजारव्यवस्था निर्माण करण्यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो.
सततच्या जीवनशैलीकडे न्याय्य संक्रमण म्हणजे काय?
सध्याच्या युगात ग्राहकांनी पर्यावरणपूरक आणि न्याय्य जीवनशैली स्वीकारणे अत्यंत गरजेचे आहे. त्यासाठी पुढील बाबी महत्त्वाच्या आहेत:
1. शाश्वत उत्पादन आणि उपभोग: पर्यावरणपूरक उत्पादने वापरणे आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा योग्य वापर. प्रदूषणकारी औष्णिक वीज निर्मिती टाळून सौर ऊर्जा सारखा पर्याय वापर वाढवणे .
2. कार्बन फूटप्रिंट कमी करणे: ग्रीन एनर्जी, इको-फ्रेंडली उत्पादन, इलेक्ट्रिक वाहनांचा वापर.
3. फिरवून वापरण्यायोग्य आणि पुनर्वापरयोग्य वस्तूंचा स्वीकार: प्लास्टिकच्या ऐवजी बायोडिग्रेडेबल वस्तू वापरणे.
4. नैसर्गिक साधनसंपत्तींचा न्याय्य वाटप: गरीब आणि श्रीमंत देशांमध्ये समतोल ठेवणे.
5. ग्राहक अधिकार आणि जबाबदाऱ्या: उत्पादने आणि सेवा पर्यावरणपूरक आहेत का, याची माहिती घेणे आणि जबाबदारीने खरेदी करणे.
भारतातील ग्राहक चळवळ आणि सरकारची भूमिका
भारतात ग्राहक संरक्षण कायदा 2019 लागू करण्यात आला आहे. यामध्ये फसवणूक प्रतिबंध, वस्तू आणि सेवांवरील जबाबदारी, ग्राहक आयोगांची स्थापना यासारख्या तरतुदी आहेत. तसेच, सरकारने स्वच्छ भारत अभियान, प्लास्टिक बंदी, ऊर्जा कार्यक्षमतेसाठी उपक्रम, डिजिटल पेमेंटचा प्रसार यासारखे प्रयत्न सुरू केले आहेत.
नागरिक आणि ग्राहकांनी काय करावे?
पर्यावरणपूरक उत्पादने खरेदी करावीत.
स्थानीय आणि नैसर्गिक उत्पादनांना प्राधान्य द्यावे.
पुनर्वापर (Recycling) आणि पुनर्निर्मिती (Upcycling) यावर भर द्यावा.
ऊर्जा वाचवणाऱ्या साधनांचा वापर करावा.
फसवणूक, चुकीच्या जाहिराती आणि ग्राहक हक्कांची पायमल्ली झाल्यास तक्रार नोंदवावी.
अंतर्गत जाल सभेत जिल्हा प्रमुख गुरुबक्ष ज
जाधवाणी (जळगांव ) ग्राहक पंचायत महाराष्ट्र यांनी सांगितले की सततच्या जीवनशैलीकडे न्याय्य संक्रमण हा विषय जागतिक पातळीवर ग्राहकांसाठी महत्त्वाचा ठरत आहे. प्रत्येक ग्राहकाने पर्यावरणपूरक, जबाबदारीने खरेदी आणि योग्य उपभोग पद्धती स्वीकारून आपली भूमिका पार पाडली, तरच एक शाश्वत आणि न्याय्य भविष्य घडवता येईल.
जळगांव जिल्हा ग्राहक पंचायत महाराष्ट्र सर्व पदाधिकारी साधक बंधु भगिनी यांनी सभेसाठी उपस्थिती दिली . प्रत्येक तालुका स्तरावर तहसिल कार्यालय मार्फत कार्यक्रमाचे आयोजन केले जात आहे . हा कार्यक्रम ग्राहक आणि उपभोक्ते यांना उपयुक्त ठरणार आहे . .
